Quốc hội khóa XV vừa thông qua Luật Đầu tư (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 10, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong tư duy quản lý và thu hút đầu tư tại Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của dòng vốn, đặc biệt là đầu tư nước ngoài (FDI), luật mới không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế mà còn định hướng rõ nét chuyển từ thu hút số lượng sang ưu tiên chất lượng, tập trung vào công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế xanh.

Một trong những cải cách mang tính căn bản nhất là cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Quy định này giúp rút ngắn đáng kể thời gian gia nhập thị trường, giảm chi phí tuân thủ và tăng sức cạnh tranh của môi trường đầu tư Việt Nam so với các quốc gia khu vực. Đối với các tập đoàn đa quốc gia, tốc độ và tính dự đoán của thủ tục luôn là yếu tố quyết định, và cải cách này chính là lời đáp thuyết phục, giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn trong cuộc đua thu hút FDI toàn cầu.

Tuy nhiên, sự thông thoáng không đồng nghĩa với buông lỏng. Luật vẫn giữ yêu cầu cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đối với dự án của nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về báo cáo, đăng ký ngành nghề và các biện pháp kiểm soát cần thiết để bảo vệ quốc phòng, an ninh và trật tự kinh tế. Tư duy quản lý đã chuyển dịch rõ rệt: từ tiền kiểm nặng nề về thủ tục sang kết hợp thông thoáng ban đầu với tăng cường hậu kiểm hiệu quả, phù hợp thông lệ quốc tế mà vẫn giữ vững lợi ích quốc gia.

Về mở rộng không gian kinh doanh, Luật Đầu tư (sửa đổi) cắt giảm mạnh tay 38 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và thu hẹp phạm vi của 20 ngành nghề khác. Việc rà soát chỉ giữ lại những lĩnh vực thực sự cần tiền kiểm liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội hoặc sức khỏe cộng đồng; các lĩnh vực còn lại chuyển dần sang hậu kiểm qua tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Như Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh, bảo đảm quyền tự do kinh doanh của người dân và doanh nghiệp một cách minh bạch, nhất quán.

Chính sách ưu đãi đầu tư cũng được định vị lại chiến lược hơn, gắn chặt với mục tiêu dài hạn như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực. Bên cạnh ưu đãi thuế, đất đai truyền thống, luật mở rộng các hình thức hỗ trợ mới như hạ tầng, đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ và giảm phát thải. Đồng thời, thủ tục đầu tư đặc biệt (luồng xanh) được mở rộng cho các dự án tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do mà không hạn chế ngành nghề (trừ một số dự án lớn như sân bay, cảng biển).

Những thay đổi này không chỉ giảm rủi ro pháp lý, chi phí tuân thủ cho nhà đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ, logistics, công nghệ thông tin và kinh tế mới, mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: Việt Nam đang chủ động thích ứng với cạnh tranh khu vực, ưu tiên dòng vốn tạo giá trị gia tăng cao, hạn chế dự án công nghệ thấp hay gây rủi ro môi trường.

Có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 (riêng Danh mục ngành nghề có điều kiện từ 1/7/2026), Luật Đầu tư (sửa đổi) phản ánh khát vọng phát triển nhanh nhưng bền vững của đất nước. Như đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) đánh giá, đây là những chính sách phù hợp xu thế toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững. Với khung pháp lý mới này, Việt Nam đang vững bước kiến tạo một môi trường đầu tư minh bạch, hấp dẫn và trách nhiệm, sẵn sàng đón làn sóng đầu tư chất lượng cao trong thập niên tới.

Nguồn: Thời báo tài chính